زبری سطح Ra روی نقشه: کدام عدد را بنویسیم؟
هیچ سطحی کاملاً صاف نیست. زیر بزرگ‌نمایی، سطح ماشین‌کاری‌شده رشته‌ای از قله‌ها و دره‌های ریز است. زبری سطح، اندازه همین ناهمواری‌هاست. روی سطح‌های تماس، آب‌بندی و لغزش، زبری به اندازه خود ابعاد مهم است.
Ra یعنی چه
دستگاه زبری‌سنج یک سوزن را روی سطح حرکت می‌دهد و پروفیل آن را ثبت می‌کند. یک خط میانگین از میان پروفیل می‌گذرد. Ra میانگین فاصله پروفیل از این خط است و بر حسب میکرون بیان می‌شود. Ra پرکاربردترین پارامتر زبری روی نقشه‌هاست.
Ra و Rz
Rz میانگین فاصله بلندترین قله تا عمیق‌ترین دره در چند بازه نمونه است. Rz به خراش‌ها و قله‌های تک حساس‌تر است. برای سطح‌های ماشین‌کاری معمول، Rz چند برابر Ra است، اما رابطه ثابتی ندارند و نمی‌توان یکی را دقیقاً به دیگری تبدیل کرد. اگر نقشه‌ای Rz دارد، همان Rz اندازه‌گیری می‌شود.
هر عدد Ra با چه فرایندی
جدول زیر محدوده‌های رایج را نشان می‌دهد. عددها راهنما هستند. متریال، هندسه و شرایط ماشین‌کاری روی نتیجه اثر دارند.
| Ra (میکرون) | ظاهر و کاربرد | فرایند رایج |
|---|---|---|
| 6.3 | سطح ماشین‌کاری خشن، سطح‌های غیرعملکردی | تراش و فرز خشن |
| 3.2 | سطح ماشین‌کاری معمول، بیشتر سطح‌های قطعه | تراش و فرز معمولی |
| 1.6 | سطح ماشین‌کاری خوب، نشیمنگاه‌های ساده، سطح‌های تماس ثابت | تراش و فرز نهایی دقیق |
| 0.8 | سطح لغزش، نشیمنگاه بلبرینگ، آب‌بندی استاتیک | تراش بسیار دقیق یا سنگ‌زنی |
| 0.4 | محور زیر کاسه‌نمد، سطح لغزش دقیق | سنگ‌زنی، هونینگ |
| 0.2 و کمتر | سطح آب‌بندی دینامیک، سطح‌های دقیق ابزار و قالب | سنگ‌زنی دقیق، لپینگ و پولیش |
نکته کلیدی، پله‌ها هستند. رفتن از 3.2 به 1.6 معمولاً فقط یک پاس نهایی دقیق‌تر است. رفتن از 0.8 به 0.2 معمولاً یعنی یک فرایند کاملاً جدید.
روی نقشه چطور بنویسیم
- یک زبری عمومی برای کل قطعه در جدول یا کنار نقشه بنویسید، مثلاً Ra 3.2. این عدد تکلیف همه سطح‌های بدون علامت را روشن می‌کند.
- زبری خاص را فقط با علامت زبری روی سطح‌های عملکردی بگذارید.
- اگر جهت خطوط ماشین‌کاری اهمیت دارد، مثلاً روی سطح آب‌بندی که نباید شیار مارپیچ داشته باشد، آن را هم روی علامت مشخص کنید.
- اگر سطح بعداً پوشش می‌گیرد، روشن کنید زبری پیش از پوشش است یا پس از آن. بعضی پوشش‌ها، مثل آنودایز سخت، زبری را کمی بیشتر می‌کنند.
اشتباه‌های رایج
- زبری یکسان و تنگ برای همه سطح‌ها. نوشتن Ra 0.8 برای کل قطعه، سطح‌هایی را هم که هیچ نقشی ندارند به سنگ‌زنی می‌فرستد.
- زبری تنگ بدون تلرانس متناسب. رسیدن به Ra 0.2 روی سطحی با تلرانس ±۰٫۱ معمولاً بی‌معناست. زبری و تلرانس باید هم‌خوان باشند. مقاله تلرانس در نقشه قطعه را ببینید.
- فراموش‌کردن سطح‌های داخلی. زبری پایین در سوراخ‌های عمیق و باریک بسیار دشوارتر از سطح بیرونی است.
اگر سطح آینه‌ای یا زبری بسیار پایین لازم دارید، صفحه لپینگ و پولیش محدوده‌های قابل‌دستیابی را نشان می‌دهد. برای بررسی نقشه‌تان، از استعلام قیمت استفاده کنید.
